Đổi đội tuyển quốc gia: FIFA cho phép đến đâu, ai từng làm vậy
Tôi có thói quen mở điều lệ ra đọc mỗi khi một cầu thủ gây xôn xao vì đổi đội tuyển. Đọc xong thường thấy chuyện không mơ hồ như người ta nói: FIFA có một bộ quy tắc khá rõ, chỉ là ít người chịu đọc đến nơi đến chốn. Bài này là những ghi chú cá nhân của tôi về bộ quy tắc ấy, viết cho bạn đọc thích tra cứu giống tôi.
Nguyên tắc gốc: quốc tịch quyết định tư cách thi đấu
Điểm xuất phát nằm ở Điều 5 của Quy chế Điều hành Áp dụng Điều lệ FIFA. Ai mang quốc tịch vĩnh viễn của một quốc gia thì đủ điều kiện khoác áo đội tuyển nước đó, bất kể đang sống ở đâu. Nơi cư trú không phải yếu tố quyết định ở bước này.
Ngay sau đó là một ràng buộc: cầu thủ đã ra sân trong một trận đấu chính thức cho một hiệp hội thì không được chơi quốc tế cho hiệp hội khác. Nói gọn, đã chọn thì phải theo. Ngoại lệ duy nhất được nêu ở Điều 8, và đó là phần nhiều người hâm mộ hay hiểu nhầm nhất.
Khi một quốc tịch gắn với nhiều đội tuyển
Có những quốc tịch mà dưới đó tồn tại nhiều đội tuyển. Ví dụ quen thuộc nhất là Vương quốc Anh, nơi có bốn đội gồm Anh, Scotland, Wales và Bắc Ireland nhưng chỉ có một quốc tịch áp dụng cho cả bốn. Trường hợp này, cầu thủ không thể muốn đội nào thì chọn đội đó.
Điều 6 đặt ra các điều kiện bổ sung. Cầu thủ phải thỏa mãn ít nhất một trong bốn tiêu chí dưới đây, ngoài việc có quốc tịch liên quan.
- Sinh ra trên lãnh thổ của hiệp hội đó.
- Cha hoặc mẹ ruột sinh ra trên lãnh thổ ấy.
- Ông hoặc bà sinh ra trên lãnh thổ ấy.
- Đã sống liên tục tại đó ít nhất hai năm.
Theo Điều 6.2, các hiệp hội dùng chung quốc tịch được quyền thỏa thuận bỏ hoặc nâng thời hạn ở tiêu chí cuối, miễn là Hội đồng phê duyệt. Theo nguồn tham khảo, bốn đội tuyển Anh gần đây đã chọn bỏ tiêu chí cư trú này. Với người thích soi chi tiết như tôi, đó là một thay đổi đáng ghi lại.
Nhập tịch: cùng khung điều kiện, khác một chỗ
Điều 7 nói về cầu thủ nhập quốc tịch mới. Phần lớn tiêu chí giống Điều 6.1, chỉ khác ở mục cư trú: thay vì hai năm, cầu thủ phải sống liên tục ít nhất năm năm sau khi tròn 18 tuổi trên lãnh thổ của hiệp hội liên quan.
Tôi thích cách quy định này chặn kiểu nhập tịch chớp nhoáng. Một cầu thủ trưởng thành muốn đại diện quốc gia mới phải chứng minh gắn bó thật sự bằng thời gian sinh sống, chứ không chỉ bằng giấy tờ.
Điều 8: đổi đội tuyển chỉ một lần
Đây là phần quan trọng nhất. Chỉ những cầu thủ có nhiều quốc tịch, vừa nhập quốc tịch mới, hoặc đủ điều kiện đại diện nhiều hiệp hội do quốc tịch mới được xin đổi. Và họ chỉ được làm điều đó một lần duy nhất.
Điều kiện thứ nhất: cầu thủ chưa từng ra sân trong một trận đấu chính thức ở cấp độ A quốc tế cho hiệp hội hiện tại. Đồng thời, vào lần đầu xuất hiện trong trận quốc tế chính thức ấy, cầu thủ đã có sẵn quốc tịch của đội muốn chuyển sang. Điều kiện thứ hai: không được chơi cho hiệp hội mới ở bất kỳ giải nào mà mình đã chơi cho hiệp hội cũ.
Hiểu thực tế thì thế này. Các trận giao hữu của đội tuyển cấp cao không đủ để trói buộc cầu thủ. Nhưng chỉ cần vào sân ở một trận chính thức, chẳng hạn vòng loại World Cup, cánh cửa đổi áo gần như khép lại. Khi nộp đơn, hồ sơ viết tay có căn cứ gửi tổng thư ký FIFA, Ủy ban Tư cách Cầu thủ ra quyết định, và trong thời gian chờ cầu thủ không đủ điều kiện chơi cho đội tuyển nào.
Điều 8.2 còn có một ngoại lệ hiếm: cầu thủ đã chơi cho một đội tuyển, rồi vĩnh viễn mất quốc tịch mà không được đồng ý hoặc trái ý muốn, có thể xin chuyển sang hiệp hội khác mà mình có quốc tịch. Ví dụ điển hình là khi một quốc gia thống nhất tan rã.
Những cái tên từng đổi màu áo
Chuyện này không mới. Theo nguồn tham khảo, Alfredo di Stefano từng chơi cho Argentina, Colombia và Tây Ban Nha, còn Ferenc Puskas khoác áo cả Hungary lẫn Tây Ban Nha. Đó là thời luật lỏng hơn nhiều.
| Cầu thủ | Các đội tuyển liên quan |
|---|---|
| Alfredo di Stefano | Argentina, Colombia, Tây Ban Nha |
| Ferenc Puskas | Hungary, Tây Ban Nha |
| Diego Costa | Từ Brazil sang Tây Ban Nha |
| Wilfried Zaha | Từ Anh sang Bờ Biển Ngà |
Gần đây hơn, việc Diego Costa chuyển từ Brazil sang Tây Ban Nha gây xôn xao, và Anh được cho là khá bất ngờ khi mất Wilfried Zaha về tay Bờ Biển Ngà. Cũng có những cặp anh em đứng ở hai phía: Jerome Boateng chơi cho Đức, Kevin Prince Boateng chơi cho Ghana. Granit Xhaka của Thụy Sĩ từng đối đầu anh trai Taulant, người khoác áo Albania, tại Euro 2016.
Đội tuyển đa sắc tộc và chuyện “luật ông bà”
Đội tuyển Pháp vô địch World Cup 1998 thường được nhắc như biểu tượng của sự đa văn hóa. Patrick Vieira sinh ra ở Senegal, Marcel Desailly sinh ra ở Ghana, còn cha mẹ Zinedine Zidane di cư từ Algeria sang Pháp.
Một chú thích nhỏ mà tôi muốn nhấn mạnh: trong điều lệ FIFA không hề có điều khoản nào tên “Luật Ông Bà”. Đó chỉ là cách gọi thông tục của giới truyền thông cho những phần của Điều 6 và 7, nơi gốc gác cha mẹ và ông bà có thể mở đường cho cầu thủ.
Nhận xét của tôi
Quy định chặt hơn khiến nhiều tranh cãi trên mạng bớt cảm tính. Khi nghe tin một cầu thủ đổi đội, tôi tự hỏi ba điều: anh ta đã ra sân ở trận chính thức nào chưa, có quốc tịch hợp lệ ở thời điểm lần đầu khoác áo chưa, và đây có phải lần đổi duy nhất không. Trả lời xong ba câu, phần lớn drama tự nhiên có lời giải.
Bạn đọc muốn theo dõi các cầu thủ này ở cấp CLB và đội tuyển có thể xem lịch thi đấu, đối chiếu vị trí các đội ở bảng xếp hạng, hoặc đọc thêm tại chuyên mục tin bóng đá trên trang.
Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.
